عفونت متاپنوموویروس انسانی چیست؟

متاپنوموویروس انسانی (HMPV) یکی از ویروس هایی است که باعث عفونت دستگاه تنفسی فوقانی می شود. معمولاً این بیماری در افراد مختلف خفیف بوده اما می تواند در برخی افراد شدید باشد. این ویروس به همراه ویروس سین سیشیال تنفسی (RSV) که باعث عفونت ریه ها و مجاری تنفسی بویژه در نوزادان می شود، به خانواده ویروس‌های Pneumoviridae تعلق دارد.

متاپنوموویروس انسانی، اولین بار در سال 2001 شناسایی شد و برای چندین دهه در بین مردم گسترش یافته است و در سراسر جهان یافت می شود.

این ویروس مانند سایر ویروس های سرماخوردگی از طریق ذرات تنفسی عفونی که از طریق هوا از فرد بیمار به دیگران سرایت می کند، پخش می شود. این بدان معناست که یک فرد زمانی که نزدیک به یک فرد بیمار باشد یا در یک فضای بسته با با فرد بیمار، می تواند به ویروس مبتلا شود. همچنین می تواند با لمس سطوح آلوده مانند دستگیره ها و سپس لمس چشم ها، بینی یا دهان وارد بدن شود.

چه زمانی متاپنوموویروس انسانی گسترش می یابد؟

مطالعات نشان می دهد که متاپنوموویروس انسانی در مناطق معتدل عمدتاً در اواخر زمستان و بهار و همزمان با سایر ویروس های تنفسی رایج مانند آنفولانزای فصلی و RSV گسترش می یابد. با این حال، در سطوح پایین‌تر به گسترش خود ادامه می‌دهد و باعث می‌شود برخی افراد در تمام طول سال بیمار شوند.

علائم و نشانه های عفونت متاپنوموویروس انسانی

به طور کلی، افراد آلوده به این ویروس، علائم سرماخوردگی یا آنفولانزا شامل: سرفه، تب، گلودرد، آبریزش بینی، گرفتگی بینی، بدن درد و سردرد دارند، ممکن است چند نفر را کاملاً بیمار کنند و باعث عفونت ریه (پنومونی) یا التهاب راه‌های هوایی به ریه‌ها (برونشیولیت، برونشیت) شوند. علائم بیماری شدیدتر عبارتند از  خس خس سینه، مشکل در تنفس، درد قفسه سینه، سرگیجه، خستگی شدید، کم آبی بدن و یا تب مداوم که بهبود نمی یابد.  اگر فردی این علائم بخصوص علایم شدید را تجربه کرد، باید به به پزشک مراجعه نماید.

چه کسانی  در معرض خطر عفونت متاپنوموویروس انسانی (HMPV) هستند؟

متاپنوموویروس انسانی یکی از علل شایع عفونت های دستگاه تنفسی فوقانی در میان نوزادان و کودکان زیر 5 سال است. در حالی که هر کسی می‌تواند به این بیماری مبتلا شود اما نوزادان، افراد مسن و کسانی که بیماری‌هایی مانند سرکوب سیستم ایمنی دارند، بیماران دارای انسداد مزمن ریه و آسم در معرض خطر بیشتری برای بیماری‌های شدید هستند. برای محافظت از گروه های در معرض خطر و کارکنان سلامت در برابر هرگونه عفونت تنفسی، باید مراقبت بیشتری انجام شود.

چگونه از عفونت متاپنوموویروس انسانی(HMPV)  پیشگیری می شود؟ آیا واکسنی وجود دارد؟

پیشگیری از عفونت HMPV مشابه پیشگیری از سایر بیماری های تنفسی با اقداماتی مانند موارد زیر است:

• استفاده از ماسک در فضاهای شلوغ یا با تهویه ضعیف
• بهبود تهویه در صورت امکان (مانند باز کردن یک پنجره برای جریان هوا)
• تمیز کردن دست ها به طور منظم و کامل، با آب و صابون یا مالش دست مبتنی بر الکل
• اجتناب از دست زدن به چشم ها، بینی یا دهان بدون اینکه ابتدا دست ها را تمیز کنید.
• داشتن سیستم ایمنی قوی نیز می تواند به دفع عفونت ها کمک کند. 
• داشتن یک رژیم غذایی متعادل، ورزش منظم و خواب مناسب به این امر کمک می کند.

وقتی کسی بیمار است، می تواند از بیمار کردن دیگران جلوگیری کند:

• در صورت احساس بیماری در خانه بماند
• هنگام سرفه یا عطسه، بینی و دهان را با دستمال یا آرنج خمیده بپوشاند
• پوشیدن ماسک در اطراف افراد دیگر
• بهبود تهویه به ویژه در فضاهای مشترک
• به طور مرتب دست ها را تمیز کند و سطوحی که مکرراً لمس می شوند را ضد عفونی کند

در حال حاضر هیچ واکسنی برای استفاده علیه HMPV مجوز ندارد، اما تحقیقات در حال انجام است.

عفونت متاپنوموویروس انسانی چگونه درمان می شود؟

از آنجایی که HMPV یک ویروس سرماخوردگی است، داروهایی برای درمان استفاده می شود که برای  درد، تب، گرفتگی بینی و سرفه می توانند کمک کننده باشند. استراحت زیاد و نوشیدن مایعات نیز کمک می کند.

در حال حاضر، هیچ داروی ضد ویروسی تایید شده ای برای HMPV وجود ندارد. اکثر مردم در طی چند روز احساس بهتری دارند. کسانی که در معرض خطر بالاتری هستند، در صورت ابتلا به این بیماری باید با پزشک خود مشورت کنند، حتی اگر علائم آنها خیلی بد نباشد.

منبع :  سایت وزارت بهداشت درمان آموزش پزشکیhttps://behdasht.gov.ir/%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%87%D8%A7/%D8%B9%D9%81%D9%88%D9%86%D8%AA-%D9%85%D8%AA%D8%A7%D9%BE%D9%86%D9%88%D9%85%D9%88%D9%88%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%B3-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C-(HMPV)-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F

تب دنگی یا استخوان شکن

*ایان جابز WHO، پشه آئدس اجیپتی، یکی از ناقلان اصلی برای انتقال تب دنگی در سراسر جهان، یک وعده غذایی خون از میزبان  (انسان) دریافت می کند.

توضیحات سازمان جهانی بهداشت (WHO) نسبت به این بیماری :

در تاریخ 4 اردیبهشت 1403

حقایق کلیدی

• دنگی  (Dengue ) یک عفونت ویروسی است که از طریق نیش پشه های آلوده به انسان منتقل می شود.

• حدود نیمی از جمعیت جهان در حال حاضر در معرض خطر ابتلا به دنگی هستند و تخمین زده می‌شود که سالانه 100 تا 400 میلیون نفر به آن مبتلا می‌شوند.
• دنگی در آب و هوای گرمسیری و نیمه گرمسیری در سراسر جهان، بیشتر در مناطق شهری و نیمه شهری یافت می شود.
• در حالی که بسیاری از عفونت های دنگی بدون علامت هستند یا فقط بیماری خفیف ایجاد می کنند، این ویروس گهگاه می تواند باعث موارد شدیدتر و حتی مرگ شود.
• پیشگیری و کنترل دنگی به کنترل ناقل بستگی دارد. هیچ درمان خاصی برای دنگی/دنگی شدید وجود ندارد و تشخیص زودهنگام و دسترسی به مراقبت های پزشکی مناسب تا حد زیادی میزان مرگ و میر دنگی شدید را کاهش می دهد.

تا تاریخ 30 آوریل 2024(11 اردیبهشت 1403)، بیش از 7.6 میلیون مورد دنگی در سال 2024 به WHO گزارش شده است که شامل 3.4 میلیون مورد تایید شده، بیش از 16000 مورد شدید و بیش از 3000 مرگ و میر است.

در تصویر زیر اپیدمی موارد ابتلا (سمت چپ) و موارد مرگ(سمت راست) در کل دنیا ناشی از بیماری دنگی از دی 1402(ژانویه2024) تا اردیبهشت 1403 (آوریل 2024) نمایش داده شده است. * توجه: داده ها از  103 کشور است که تاکنون در سیستم نظارت جهانی WHO ادغام شده اند.

به طور کلی بیماری دنگی

دنگی (تب استخوان شکن) یک عفونت ویروسی است که از پشه ها به افراد سرایت می کند. بیشتر در آب و هوای گرمسیری و نیمه گرمسیری دیده می شود. اکثر افرادی که به دنگی مبتلا می شوند علائمی نخواهند داشت. اما برای کسانی که علائم دارند، شایع ترین علائم تب بالا، سردرد، بدن درد، حالت تهوع و بثورات پوستی است. بیشتر آنها در عرض 1-2 هفته بهتر می شوند. برخی از افراد مبتلا به دنگی شدید هستند و نیاز به مراقبت در بیمارستان دارند. در موارد شدید، دنگی می تواند کشنده باشد.

با اجتناب از نیش پشه به خصوص در طول روز می توانید خطر ابتلا به دنگی را کاهش دهید. دنگی با داروهای ضد درد درمان می شود زیرا در حال حاضر درمان خاصی وجود ندارد.

علائم

اکثر افراد مبتلا به دنگی علائم خفیف یا بدون علائم دارند و در عرض 1 تا 2 هفته بهبود می یابند. به ندرت، تب دانگ می تواند شدید باشد و منجر به مرگ شود.اگر علائم ظاهر شوند، معمولاً 4 تا 10 روز (دوره کمون یا نهفتگی) پس از انتقال عامل بیماری زا با نیش پشه به بدن انسان، علائم شروع می شوند و 2 تا 7 روز طول می کشند(دوران علامت دار بودن افراد مبتلا). علائم ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• تب بالا (40 درجه سانتیگراد / 104 درجه فارنهایت)
• سردرد شدید
• درد پشت چشم
• دردهای عضلانی و مفاصل
• حالت تهوع
• استفراغ
• تورم غدد
• کهیر.
• افرادی که برای بار دوم آلوده می شوند بیشتر در معرض خطر دنگی شدید قرار دارند.

علائم شدید دنگی اغلب پس از از بین رفتن تب ظاهر می شود، که شامل :

• درد شدید شکم
• استفراغ مداوم
• تنفس سریع و پی در پی
• خونریزی لثه یا بینی
• خستگی
• بی قراری
• خون در استفراغ یا مدفوع
• بسیار تشنه بودن
• پوست رنگ پریده و سرد
• احساس ضعف

نکته : افراد مبتلا به این علائم شدید باید فورا تحت مراقبت قرار گیرند.

پس از بهبودی، افرادی که دنگی داشته اند ممکن است برای چند هفته احساس خستگی کنند.

تشخیص و درمان

*اریکا پینروس /WHO

هیچ واکسن یا داروی خاصی برای تب دنگی وجود ندارد. بیماران باید به دنبال مشاوره پزشکی، استراحت و نوشیدن مایعات فراوان باشند. پاراستامول را می توان برای کاهش تب و کاهش درد مفاصل مصرف کرد. با مراقبت های پزشکی مناسب و تشخیص زودهنگام، میزان مرگ و میر موارد زیر 1٪ است.

درواقع درمان خاصی برای دنگی وجود ندارد. تمرکز بر روی درمان علائم درد است. 

مهم : از مصرف داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی مانند ایبوپروفن و آسپرین اجتناب می شود زیرا می توانند خطر خونریزی را افزایش دهند.

برای افراد مبتلا به دنگی شدید، اغلب نیاز به بستری شدن در بیمارستان است.

تصویر زیر توزیع جغرافیایی موارد دنگی که به WHO از ژانویه تا آوریل 2024 (از دی 1402 تا اردیبهشت1403) گزارش شده است، نشان می دهد.

شکل 3: کشورها، سرزمین‌ها یا مناطقی که قبلاً یا اکنون بیش از یک ویروس منتقله از طریق پشه (دنگه، چیکونگونیا و زیکا) که از طریق پشه‌ها منتقل شده‌اند تا 30 آوریل 2024 (تا11 اردیبهشت 1403)

به تصویر دقت کنید، ممکن است ایران در معرض خطر باشد چراکه کشورهای همسایه ایران نظیر افغانستان از شرق و کشور عراق از غرب که در تصویر به رنگ بنفش هستند، نشان دهنده حضور بیماری دنگی در این مناطق می باشد.

بار جهانی این بیماری

بروز دنگی (یعنی موارد جدید ابتلا) در دهه های اخیر به طور چشمگیری در سراسر جهان افزایش یافته است، به طوری که موارد گزارش شده به WHO از 505430 مورد در سال 2000 به 5.2 میلیون مورد در سال 2019 افزایش یافته است. 

بیشترین تعداد موارد دنگی در سال 2023 ثبت شده است که بیش از 80 کشور را در تمام مناطق WHO تحت تاثیر قرار داده است. از ابتدای سال 2023 انتقال مداوم، همراه با افزایش غیرمنتظره موارد دنگی، منجر به بالاترین رقم تاریخی بیش از 6.5 میلیون مورد و بیش از 7300 مرگ مرتبط با تب دنگی گزارش شده است.

عوامل متعددی با افزایش خطر گسترش اپیدمی دنگی مرتبط هستند: تغییر توزیع ناقلین (عمدتاً پشه‌های Aedes aegypti و Aedes albopictus)، به‌ویژه در کشورهایی که قبلاً دنگی نداشتند. پیامدهای پدیده ال نینو در سال 2023 و تغییرات آب و هوایی که منجر به افزایش دما و بارندگی و رطوبت بالا می شود. سیستم های بهداشتی شکننده در بحبوحه همه گیری COVID-19؛ و بی ثباتی های سیاسی و مالی در کشورهایی که با بحران های انسانی پیچیده و جابجایی جمعیت زیاد روبرو هستند.

این بیماری در حال حاضر در بیش از 100 کشور در مناطق WHO آفریقا، قاره آمریکا، مدیترانه شرقی، آسیای جنوب شرقی و غرب اقیانوس آرام بومی است. قاره آمریکا، آسیای جنوب شرقی و مناطق غربی اقیانوس آرام به شدت آسیب دیده اند و آسیا حدود 70 درصد از بار بیماری های جهانی را تشکیل می دهد. دنگی در حال گسترش به مناطق جدید در اروپا، مدیترانه شرقی  (ایران در این منطقه در نظر گرفته می شود) و آمریکای جنوبی است.

بیشترین تعداد موارد دنگی گزارش شده در سال 2023 بود. منطقه سازمان جهانی بهداشت در قاره آمریکا 4.5 میلیون مورد، با 2300 مرگ را گزارش کرده است. تعداد بالایی موارد در آسیا گزارش شده است: بنگلادش (321000)، مالزی (111400)، تایلند (150000) و ویتنام (369000).

راه های انتقال بیماری دنگی 

• انتقال از طریق نیش پشه

ویروس دنگی از طریق نیش پشه های ماده آلوده، به ویژه پشه Aedes aegypti(آئدس اجیپتی)، به انسان منتقل می شود. گونه های دیگر در جنس Aedes (آئدس) نیز می توانند به عنوان ناقل عمل کنند، اما سهم آنها معمولاً ثانویه به Aedes aegypti است. با این حال، در سال 2023، افزایش انتقال محلی دنگی توسط Aedes albopictus (آئدس آلبوپیکتوس) در اروپا مشاهده شده است.

پس از تغذیه پشه آئدس از یک فرد آلوده به ویروس بیماری دنگی، با عفونی شدن پشه، اتفاقی که رخ می دهد این است که پشه آلوده می تواند ویروس را تا پایان عمر خود منتقل کند.

پشه ها می توانند توسط افرادی که ویروس دنگی دارند آلوده شوند و مهم نیست که این فرد مبتلا به بیماری دنگی، علامت دار باشد یا خیر.

انتقال از انسان به پشه می تواند تا 2 روز قبل از اینکه فردی علائم بیماری را نشان دهد و تا 2 روز پس از برطرف شدن تب رخ دهد.

• انتقال از مادر به جنین

راه اصلی انتقال ویروس دنگی بین انسان شامل ناقلان پشه است. اما شواهدی مبنی بر امکان انتقال مادر (از مادر باردار به جنین) وجود دارد. هنگامی که مادر در دوران بارداری به عفونت دنگی مبتلا می شود، نوزادان ممکن است از زایمان زودرس، وزن کم هنگام تولد و ناراحتی جنین رنج ببرند.

• سایر حالت های انتقال

موارد نادری از انتقال از طریق فرآورده های خونی، اهدای عضو و انتقال خون ثبت شده است.

عوامل خطر

*سازمان بهداشت جهانی

پشه آئدس ناقل بیماری دانگ،  تخم های خود را در ظروف پر از آب در داخل خانه و مناطق اطراف خانه می گذارد.

عفونت قبلی با ویروس تب دنگی خطر ابتلای فرد به دنگی شدید را افزایش می دهد.

شهرنشینی، با انتقال دنگی از طریق عوامل اجتماعی و محیطی متعدد مرتبط است: تراکم جمعیت، تحرک انسان، دسترسی به منبع آب قابل اعتماد، عمل ذخیره آب و غیره.

خطرات جامعه دنگی همچنین به دانش، نگرش و عملکرد جمعیت نسبت به دنگی بستگی دارد، زیرا قرار گرفتن در معرض آن با رفتارهایی مانند ذخیره آب، نگهداری از گیاهان و محافظت از خود در برابر نیش پشه مرتبط است. 

 تعامل بین ویروس دنگی، میزبان و محیط پویا است. در نتیجه، خطرات بیماری ممکن است با تغییرات آب و هوایی در مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری، در ترکیب با افزایش شهرنشینی و جابجایی جمعیت، تغییر کرده و تغییر کند.

پیشگیری و کنترل

*آندره لوئیز دی. تاکاهاشی/WHO

توری های پنجره و درب و تهویه مطبوع ،خطر تماس پشه ها با اعضای خانه را کاهش می دهد. پشه بندها (و/یا تورهای تحت  حشره کش) همچنین از افرادی که در طول روز می خوابند محافظت می کند یا در برابر سایر پشه هایی که می توانند در شب نیش بزنند (مانند مالاریا) محافظت می کند. آئروسل‌های حشره‌کش‌های خانگی، کویل‌های پشه یا دیگر بخارسازهای حشره‌کش نیز ممکن است فعالیت گزش را کاهش دهند.

پشه هایی که دنگی را پخش می کنند در طول روز فعال هستند.

با محافظت از خود در برابر نیش پشه با استفاده از موارد زیر خطر ابتلا به دنگی را کاهش دهید:

• لباس هایی که تا حد امکان بدن شما را بپوشاند؛
• پشه بند در صورت خوابیدن در طول روز، به طور ایده آل تورهایی با مواد دافع حشرات اسپری شده است.
• صفحه های پنجره؛
• مواد دافع پشه (حاوی DEET، Picaridin یا IR3535)؛ و
• کویل و بخارساز.

از پرورش پشه می توان با موارد زیر جلوگیری کرد:

• جلوگیری از دسترسی پشه ها به زیستگاه های تخم گذاری با مدیریت و اصلاح زیست محیطی؛
• دفع صحیح زباله های جامد و حذف زیستگاه های مصنوعی مصنوعی که می توانند آب را در خود نگه دارند.
• پوشاندن، تخلیه و تمیز کردن ظروف ذخیره آب خانگی به صورت هفتگی؛
• استفاده از حشره کش های مناسب در ظروف ذخیره آب در فضای باز.

اگر مبتلا به دنگی هستید، مهم است:

• استراحت کنید؛
• مایعات زیاد بنوشید؛
• از استامینوفن (پاراستامول) برای درد استفاده کنید.
• از داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی مانند ایبوپروفن و آسپرین خودداری کنید. و
• مراقب علائم شدید باشید و در صورت مشاهده علائم در اسرع وقت با پزشک خود تماس بگیرید.

تاکنون یک واکسن (QDenga) در برخی کشورها تایید و مجوز گرفته است. با این حال، فقط برای گروه سنی 6 تا 16 سال در موقعیت های با انتقال بالا توصیه می شود. چندین واکسن دیگر در دست ارزیابی هستند.

منبع این بخش از حقایق کلیدی از سایت سازمان جهانی بهداشت بوده و می توانید اینجا ببینید.

https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue

منبع تصاویر از سایت سازمان جهانی بهداشت بوده و می توانید به صورت کامل در اینجا و همچنین در بخش دیگری از سایت WHO ببینید.

https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2024-DON518

https://www.who.int/news-room/facts-in-pictures/detail/dengue-and-severe-dengue

روند هشداری ابتلا به تب دنگی در ایران

گزش پشه در استان های شمالی و جنوبی کشور می تواند آئدس باشد / تشدید مراقبت های بهداشتی در استان های آلوده

معاون بهداشتِ وزارت بهداشت، دکتر حسین فرشیدی با اعلام این که استان های هرمزگان، سیستان و بلوچستان، بوشهر، فارس، گیلان، مازندران و گلستان در معرض خطر گزش پشه آئدس هستند، گفت: هر نوع گزشی که در این استان ها توسط پشه اتفاق بیفتد می تواند گزش آئدس باشد.

متاسفانه 92 بیمار در طی یک ماه گذشته در کشور شناسایی شده و 3 تن از بیماران فوت کرده اند.

تهوع، استفراغ، استخوان درد شدید، بدن درد از علائم تب دنگی ناشی از گزش پشه آئدس هستند. این بیماری انتقال انسان به انسان ندارد و فقط از گزش پشه آئدس به انسان منتقل می شود.

دکتر فرشیدی اضافه کرد: با ورود بیماران از کشورهای حوزه خلیج فارس به ویژه دوبی از اردیبهشت امسال و با وجود این که بیشترین ساکنان دوبی از شهرستان های لار و گراش استان فارس هستند، مراقبت در این استان تشدید شد.

آموزش مردمی بسیار مهم است زیرا تب دنگی از طریق انسان به انسان منتقل نمی شود و حتما باید پشه ناقل بیماری وجود داشته باشد تا این بیماری به انسان ها منتقل شود. پشه آئدس برعکس پشه آنوفل که شب ها با گزش بیماری مالاریا را انتقال می دهد، در روز انسان ها را می گزد.

متاسفانه زندگی پشه آئدس در حداقل آب می تواند رخ دهد، حتی در استان هایی که از کولر آبی استفاده می کنند. زیرا پشه آئدس در این آب ها تخمک گذاری می کند و این تخمک ها حتی پس از خشک شدن آب ها می تواند تا یک سا ل و نیم زنده بماند و بارندگی باعث جان دادن دوباره به این تخمک ها و تبدیل آن ها به پشه آئدس می شود.

در مناطق آلوده هر نوع گزشی که صورت می گیرد مردم باید احتمال آئدس بدهند ومراقبت کنند. علائمی نظیر تب، درد شدید استخوان، بدن درد، تهوع و استفراغ از علایم بیماری تب دنگی ناشی از گزش پشه آئدس هستند. لذا اگر کسی این علائم اولیه را داشت باید سریعا به مراکز بهداشتی مراجعه کند.

در صورت نیاز به مطالعه بیشتر در این زمینه می توانید به این صفحه مراجعه کنید.

https://taherehyazdinejad.blogsky.com/1403/03/30/post-142/%d8%aa%d8%a8-%d8%af%d9%86%da%af%db%8c

* (منبع مطالب و تصویر از سایت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی می باشد. برای مطالعه اینجا کلیک شود)

https://behdasht.gov.ir/%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%DA%AF%D8%B2%D8%B4-%D9%BE%D8%B4%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D9%88-%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D9%85%DB%8C-%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%AF-%D8%A2%D8%A6%D8%AF%D8%B3-%D8%A8%D8%A7%D8%B4%D8%AF%E2%81%84-%D8%AA%D8%B4%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%82%D8%A8%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D9%84%D9%88%D8%AF%D9%87

چاقی و اضافه وزن پیش رونده اما متفاوت

گزارش سازمان جهانی بهداشت (WHO)

2024.03.01

حقایق کلیدی

• در سال 2022، از هر 8 نفر در جهان یک نفر با چاقی زندگی می کرد.
• چاقی بزرگسالان در سراسر جهان از سال 1990 بیش از دو برابر شده است و چاقی نوجوانان چهار برابر شده است.
• در سال 2022، 2.5 میلیارد بزرگسال (18 سال و بالاتر) اضافه وزن داشتند. از این تعداد، 890 میلیون نفر با چاقی زندگی می کردند.
• در سال 2022، 43 درصد از بزرگسالان 18 سال و بالاتر دارای اضافه وزن و 16 درصد مبتلا به چاقی بودند.
• در سال 2022، 37 میلیون کودک زیر 5 سال دارای اضافه وزن بودند.
• بیش از 390 میلیون کودک و نوجوان 5 تا 19 ساله در سال 2022 دارای اضافه وزن بودند، از جمله 160 میلیون نفر که با چاقی زندگی می کردند.

 اضافه وزن و چاقی

اضافه وزن وضعیتی است که در آن تجمع بیش از حد چربی وجود دارد.

چاقی یک بیماری پیچیده مزمن است که با رسوبات بیش از حد چربی تعریف می شود که می تواند سلامت را مختل کند. چاقی می تواند منجر به افزایش خطر ابتلا به دیابت نوع 2 و بیماری قلبی شود، می تواند بر سلامت استخوان وقدرت باروری تأثیر بگذارد، خطر ابتلا به برخی سرطان ها را افزایش می دهد. چاقی بر کیفیت زندگی مانند خواب یا حرکت تأثیر می گذارد.

تشخیص اضافه وزن و چاقی با اندازه گیری وزن و قد افراد و با محاسبه شاخص توده بدنی (BMI)(Body Mass Index): وزن (kg) / قد مترمربع (m²) انجام می شود(یعنی وزن برحسب کیلوگرم تقسیم بر قد بر حسب متر به توان دو). شاخص توده بدنی نشانگر جایگزینی برای چاقی است و اندازه گیری های اضافی مانند دور کمر می تواند به تشخیص چاقی کمک کند. دقت داشته باشید دسته بندی BMI برای تعریف چاقی بر اساس سن و جنسیت در نوزادان، کودکان و نوجوانان متفاوت از بزرگسالان (یعنی افراد بالای 18 سال) است.

تعریف WHO  برای اضافه وزن و چاقی در  بزرگسالان 

در بزرگسالان (افراد بالای 18 سال )

BMI بزرگتر یا مساوی 25 تا 29.9باشد یعنی فرد اضافه وزن (Over weight) دارد و اگر

 BMI بزرگتر یا مساوی 30 باشد یعنی فرد دچار بیماری چاقی (Obesity) هست.

برای کودکان، سن باید در تعریف اضافه وزن و چاقی در نظر گرفته شود.

در کودکان زیر 5 سال

(تصویر : یک پسر چاق، سه ماه نیم، وزن 10 کیلوگرم، قد 63 سانتی متر)

اضافه وزن:  وزن به قد بیشتر از 2 انحراف معیار بالاتر از میانگین استانداردهای رشد کودکان در سازمان جهانی بهداشت است. 

چاقی :  وزن به  قد بیش از 3 انحراف معیار بالاتر از میانگین استانداردهای رشد کودکان سازمان جهانی بهداشت است.

نمودارها و جداول: استانداردهای رشد کودک سازمان جهانی بهداشت برای کودکان زیر 5 سال اینجا ببینید.

https://www.who.int/tools/child-growth-standards

در افراد بین 5 تا 19 سال

اضافه وزن:  BMI به سن بیشتر از 1 انحراف معیار بالاتر از میانه مرجع رشد WHO است. 

چاقی: BMI به سن بیش از 2 انحراف معیار بالاتر از میانه مرجع رشد WHO است.

نمودارها و جداول: مرجع رشد سازمان بهداشت جهانی برای افراد 5 تا 19 ساله را اینجا ببینید.

https://www.who.int/tools/growth-reference-data-for-5to19-years

در حالی که تنها 2 درصد از کودکان و نوجوانان 5 تا 19 ساله در سال 1990 چاق بودند (31 میلیون )، تا سال 2022، 8 درصد از کودکان و نوجوانان با چاقی زندگی می کردند (160 میلیون جوان).

علل اضافه وزن و چاقی

اضافه وزن و چاقی ناشی از عدم تعادل انرژی دریافتی (رژیم غذایی) و مصرف انرژی (فعالیت بدنی) است.

در اغلب موارد چاقی یک بیماری چند عاملی است که به دلیل محیط های چاق کننده، عوامل روانی- اجتماعی و  ژنتیکی ایجاد می شود. در یک زیرگروه از بیماران، عوامل اصلی  منفرد را می توان در ایجاد چاقی شناسایی کرد که مواردی نظیر برخی ازداروها، بیماری ها، بی حرکتی، روش های ایتروژنیک، بیماری تک ژنی / سندرم ژنتیکی می باشد.

محیط چاق کننده که احتمال چاقی را در افراد، جمعیت‌ها و در محیط‌های مختلف تشدید می‌کند، به عوامل ساختاری محدودکننده دسترسی به غذای سالم پایدار با قیمت‌های مقرون‌به‌صرفه محلی، عدم تحرک فیزیکی ایمن و آسان در زندگی روزمره همه افراد و عدم وجود آن محیط قانونی و نظارتی کافی مرتبط است. 

در عین حال، فقدان یک پاسخ موثر سیستم بهداشتی برای شناسایی افزایش وزن اضافی و رسوب چربی در مراحل اولیه، پیشرفت به سمت چاقی را تشدید می کند.

خطرات سلامتی ناشی از اضافه وزن و چاقی 

در سال 2019، BMI بالاتر از حد مطلوب (یعنی BMI مساوی یا بیشتر از 25) باعث مرگ 5 میلیون نفر در اثر بیماری های غیرواگیر (NCDs) مانند بیماری های قلبی عروقی، دیابت، سرطان ها، اختلالات عصبی، بیماری های مزمن تنفسی و اختلالات گوارشی شد.

اضافه وزن در دوران کودکی و نوجوانی بر آینده سلامت  کودکان و نوجوانان تأثیر می گذارد و با خطر بیشتر و شروع زودتر بیماری های غیرواگیر مختلف مانند دیابت نوع 2 و بیماری های قلبی عروقی مرتبط است. چاقی دوران کودکی و نوجوانی پیامدهای روانی - اجتماعی نامطلوبی دارد. عملکرد مدرسه و کیفیت زندگی را تحت تأثیر قرار می دهد که با انگ، تبعیض و قلدری ترکیب می شود. کودکان چاق به احتمال زیاد بزرگسالان مبتلا به چاقی هستند و همچنین در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به بیماری های غیرواگیر در بزرگسالی قرار دارند.

اثرات اقتصادی ناشی از اپیدمی چاقی نیز مهم است. اگر کاری انجام نشود، پیش بینی می شود که هزینه های جهانی اضافه وزن و چاقی تا سال 2030 به 3 تریلیون دلار در سال و تا سال 2060 به بیش از 18 تریلیون دلار برسد.

در نهایت، افزایش نرخ چاقی در کشورهای با درآمد کم و متوسط، از جمله در میان گروه‌های اجتماعی-اقتصادی پایین، به سرعت در حال جهانی شدن مشکلی است که زمانی فقط با کشورهای با درآمد بالا مرتبط بود.

مواجهه با بار مضاعف سوء تغذیه

بسیاری از کشورهای با درآمد کم و متوسط با به اصطلاح بار مضاعف سوء تغذیه روبرو هستند. در حالی که این کشورها همچنان با مشکلات بیماری‌های عفونی و سوء تغذیه دست و پنجه نرم می‌کنند، افزایش سریع عوامل خطر بیماری‌های غیرواگیر مانند چاقی و اضافه وزن را نیز تجربه می‌کنند.

کودکان در کشورهای کم درآمد و متوسط نسبت به تغذیه ناکافی قبل از زایمان، نوزادان و کودکان خردسال آسیب پذیرتر هستند. در عین حال، این کودکان در معرض غذاهای پرچرب، قندی، نمکی، پرانرژی و فقیر از ریزمغذی‌ها قرار می‌گیرند که از نظر هزینه کمتر و همچنین کیفیت مواد مغذی پایین‌تری دارند. این الگوهای غذایی، در ارتباط با سطوح پایین‌تر فعالیت بدنی، منجر به افزایش شدید چاقی در دوران کودکی می‌شود در حالی که مسائل مربوط به سوء تغذیه حل نشده باقی می‌ماند.

پیشگیری و مدیریت اضافه وزن و چاقی

اضافه وزن و چاقی و همچنین بیماری های غیرواگیر مرتبط با آنها تا حد زیادی قابل پیشگیری و کنترل هستند.

در سطح فردی

 افراد ممکن است بتوانند با اتخاذ مداخلات پیشگیرانه در هر مرحله از چرخه زندگی، از قبل از بارداری و ادامه در سال های اولیه، خطر خود را کاهش دهند. این شامل:

• اطمینان از افزایش وزن مناسب در دوران بارداری؛
• تغذیه انحصاری با شیر مادر در 6 ماه اول پس از تولد و ادامه شیردهی تا 24 ماهگی یا بیشتر.
• حمایت از رفتارهای کودکان در مورد تغذیه سالم، فعالیت بدنی، رفتارهای بی تحرک و خواب، صرف نظر از وضعیت وزن فعلی.
• محدود کردن زمان صفحه نمایش ها؛
• محدود کردن مصرف نوشیدنی های شیرین شده با شکر و غذاهای پرانرژی  وترویج  سایر رفتارهای غذایی سالم.
• لذت بردن از یک زندگی سالم (رژیم غذایی سالم، فعالیت بدنی، مدت و کیفیت خواب، اجتناب از دخانیات و الکل، خودتنظیمی عاطفی)؛
• محدود کردن دریافت انرژی از کل چربی ها و قندها و افزایش مصرف میوه و سبزیجات و همچنین حبوبات، غلات کامل و آجیل.
• پرداختن به فعالیت بدنی منظم.

پزشکان نیز باید به 

• به ارزیابی وزن و قد افرادی که به امکانات بهداشتی دسترسی دارند بپردازند.
•  مشاوره در مورد رژیم غذایی سالم و سبک زندگی ارائه دهند؛
• هنگامی که تشخیص چاقی مشخص شد، خدمات بهداشتی یکپارچه پیشگیری و مدیریت چاقی از جمله رژیم غذایی سالم، فعالیت بدنی و اقدامات پزشکی و جراحی را ارائه دهند. و
• سایر عوامل خطر بیماری غیرواگیر (گلوکز خون، لیپیدها و فشار خون) را پایش کرده و وجود بیماری‌های همراه و ناتوانی از جمله اختلالات سلامت روان را ارزیابی کنند.

شرایط محیطی و اجتماعی

الگوهای رژیم غذایی و فعالیت بدنی برای افراد تا حد زیادی نتیجه شرایط محیطی و اجتماعی است که انتخاب شخصی را به شدت محدود می کند. چاقی یک مسئولیت اجتماعی و نه فردی است و راه‌حل‌هایی را می‌توان از طریق ایجاد محیط‌ها و جوامع حمایتی که رژیم‌های غذایی سالم و فعالیت بدنی منظم را به‌عنوان در دسترس‌ترین و مقرون به صرفه‌ترین رفتارهای زندگی روزمره قرار می‌دهند، یافت.

توقف افزایش چاقی مستلزم اقدامات چند بخشی مانند تولید مواد غذایی، بازاریابی و قیمت گذاری و موارد دیگر است که به دنبال رسیدگی به عوامل تعیین کننده گسترده تر سلامت (مانند کاهش فقر و برنامه ریزی شهری) هستند.

این گونه سیاست ها و اقدامات عبارتند از:

• اقدامات ساختاری، مالی و نظارتی با هدف ایجاد محیط های غذایی سالم که گزینه های غذایی سالم تر را در دسترس، در دسترس و مطلوب قرار دهد. و
• پاسخ‌های بخش سلامت برای شناسایی خطر، پیشگیری، درمان و مدیریت بیماری طراحی و تجهیز شده است. این اقدامات باید بر اساس تلاش‌های گسترده‌تر برای مقابله با بیماری‌های غیرواگیر و تقویت سیستم‌های بهداشتی از طریق رویکرد مراقبت‌های بهداشتی اولیه انجام شوند و در آنها ادغام شوند.

صنایع غذایی می تواند نقش مهمی در ترویج رژیم غذایی سالم داشته باشد که از طریق:

• کاهش چربی، قند و نمک غذاهای فرآوری شده؛
• اطمینان از اینکه انتخاب های سالم و مغذی در دسترس و مقرون به صرفه برای همه مصرف کنندگان است.
• محدود کردن بازاریابی غذاهای سرشار از قند، نمک و چربی، به ویژه غذاهایی که برای کودکان و نوجوانان هدف قرار می گیرند. و
• اطمینان از در دسترس بودن انتخاب های غذایی سالم و حمایت از تمرین منظم فعالیت بدنی در محل کار.

منبع مطالب:

سایت سازمان جهانی بهداشت

https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/obesity-and-overweight

منبع تصاویر :

سایت سازمان جهانی بهداشت

https://www.who.int/news-room/facts-in-pictures/detail/6-facts-on-obesity

https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/43601/9789241595070_E_eng.pdf?sequence=5&isAllowed=y

مقاومت ضد میکروبی و وضعیت کنونی از نظر سازمان جهانی بهداشت

هفته جهانی آگاهی AMR: پیشگیری از مقاومت ضد میکروبی با هم

هفته جهانی آگاهی از مقاومت ضد میکروبی ( AMR ) که از 18 تا 24 نوامبر (27 آبان تا 3 آذر) می باشد، سازمان جهانی بهداشت (WHO) بر اقدامات فوری مورد نیاز برای توقف مقاومت ضد میکروبی تمرکز دارد.

مقاومت ضد میکروبی  یا Antimicrobial resistance (AMR یا AR)

AMR زمانی اتفاق می‌افتد که باکتری‌ها، ویروس‌ها، قارچ‌ها و انگل‌ها دیگر به مواد فعال یا عوامل ضد میکروبی در داروهایی که برای درمان آنها استفاده می‌شوند پاسخ نمی‌دهند. هنگامی که آنتی بیوتیک ها (که برای درمان عفونت های باکتریایی استفاده می شوند) و سایر عوامل ضد میکروبی بی اثر می شوند، درمان عفونت ها دشوار یا غیرممکن می شود و خطر گسترش بیماری، بیماری شدید و مرگ را افزایش می دهد.

AMR تنها سالانه باعث مرگ 5 میلیون انسان در اثر عفونت های باکتریایی می شود. این امر، همراه با وضعیت ضعیف سرمایه‌گذاری تحقیق و توسعه بر روی ضد میکروبی‌های جدید، باعث شده است که WHO ،   مقاومت ضد میکروبی (AMR) را به عنوان یکی از 10 تهدید برتر بهداشت عمومی جهانی که بشریت با آن مواجه است برجسته کند.

حقایق کلیدی AMR توسط WHO

• مقاومت ضد میکروبی (AMR) یک تهدید جهانی برای سلامت و توسعه است. برای دستیابی به اهداف توسعه پایدار (SDGs) نیاز به اقدام فوری چند بخشی دارد.
• WHO اعلام کرده است که AMR یکی از 10 تهدید بزرگ بهداشت عمومی جهانی است که بشریت با آن مواجه است.
• استفاده نادرست و استفاده بیش از حد از داروهای ضد میکروبی، محرک های اصلی در توسعه پاتوژن های مقاوم به دارو هستند.
• فقدان آب تمیز و بهداشتی و پیشگیری و کنترل ناکافی عفونت باعث گسترش میکروب‌ها می‌شود که برخی از آنها می‌توانند به درمان ضد میکروبی مقاوم باشند.
• هزینه AMR برای اقتصاد قابل توجه است. علاوه بر مرگ و ناتوانی، بیماری طولانی مدت منجر به اقامت طولانی‌تر در بیمارستان، نیاز به داروهای گران‌تر و چالش‌های مالی برای افراد آسیب‌دیده می‌شود.
• بدون ضد میکروبی‌های مؤثر، موفقیت پزشکی مدرن در درمان عفونت‌ها، از جمله در طی جراحی‌های بزرگ و شیمی‌درمانی سرطان، در خطر بوده و افزایش می‌یابد.

ضد میکروبی ها چی هستند؟

ضد میکروبی ها - از جمله آنتی بیوتیک ها، ضد ویروس ها، ضد قارچ ها و ضد انگلی ها - داروهایی هستند که برای پیشگیری و درمان عفونت ها در انسان، حیوانات و گیاهان استفاده می شوند.

مقاومت ضد میکروبی چی هست ؟

مقاومت ضد میکروبی (AMR) زمانی اتفاق می‌افتد که باکتری‌ها، ویروس‌ها، قارچ‌ها و انگل‌ها در طول زمان تغییر می‌کنند و دیگر به داروها پاسخ نمی‌دهند و درمان عفونت‌ها را سخت‌تر می‌کنند و خطر گسترش بیماری، بیماری شدید و مرگ را افزایش می‌دهند. در اثر مقاومت دارویی، آنتی بیوتیک ها و سایر داروهای ضد میکروبی بی اثر می شوند و درمان عفونت ها به طور فزاینده ای دشوار یا غیرممکن می شود.

چرا مقاومت ضد میکروبی یک نگرانی جهانی است؟

ظهور و گسترش پاتوژن های مقاوم به دارو که مکانیسم های مقاومت جدیدی را به دست آورده اند و منجر به مقاومت ضد میکروبی شده است، همچنان توانایی ما را برای درمان عفونت های رایج تهدید می کند. به خصوص گسترش هشدار دهنده سریع جهانی، باکتری های مقاوم multi and pan-resistant bacteria که به عنوان "superbugs" نیز شناخته می شوند، که باعث عفونت هایی می شود که با داروهای ضد میکروبی موجود مانند آنتی بیوتیک ها قابل درمان نیستند.

آنتی‌بیوتیک‌ها به‌طور فزاینده‌ای بی‌اثر می‌شوند، زیرا مقاومت دارویی در سطح جهان گسترش می‌یابد که منجر به دشوارتر شدن درمان عفونت‌ها و مرگ می‌شود. آنتی باکتریال های جدید به فوریت مورد نیاز است - برای مثال، برای درمان عفونت های باکتریایی گرم منفی مقاوم به کارباپنم، همانطور که در لیست پاتوژن اولویت سازمان جهانی بهداشت شناسایی شده است. با این حال، اگر مردم در حال حاضر روش مصرف آنتی بیوتیک ها را تغییر ندهند [منظور مصرف خودسرانه و بدون تجویز دکتر]، این آنتی بیوتیک های جدید به سرنوشت آنتی بیوتیک های فعلی دچار می شوند و بی اثر می شوند.

چه چیزی ظهور و گسترش مقاومت ضد میکروبی را تسریع می کند؟

AMR به طور طبیعی در طول زمان و معمولاً از طریق تغییرات ژنتیکی رخ می دهد. ارگانیسم های مقاوم به ضد میکروبی در افراد، حیوانات، غذا، گیاهان و محیط زیست (در آب، خاک و هوا) یافت می شوند. آنها می توانند از فردی به فرد دیگر یا بین افراد و حیوانات، از جمله از مواد غذایی با منشاء حیوانی، سرایت کنند. محرک  اصلی مقاومت ضد میکروبی شامل استفاده نادرست و استفاده بیش از حد از داروهای ضد میکروبی است. همچنین عدم دسترسی به آب تمیز و بهداشتی  هم برای انسان و هم برای حیوانات، و نبود سیستم تخلیه فاضلاب بهداشتی؛ پیشگیری و کنترل ضعیف عفونت و بیماری در مراکز مراقبت بهداشتی و مزارع؛ دسترسی ضعیف به داروهای با کیفیت، واکسن‌ها و دستگاه‌های تشخیصی؛ عدم آگاهی و دانش؛ و عدم اجرای قانون از دیگر عوامل موثر در گسترش مقاومت ضد میکروبی می باشند.

وضعیت کنونی مقاومت دارویی در باکتری ها، ویروس ها، انگل  و قارچ

• مقاومت دارویی در باکتری ها

برای عفونت‌های باکتریایی رایج، از جمله عفونت‌های دستگاه ادراری، سپسیس، عفونت‌های مقاربتی، و برخی از اشکال اسهال، میزان بالایی از مقاومت در برابر آنتی‌بیوتیک‌هایی که اغلب برای درمان این عفونت‌ها استفاده می‌شوند، در سراسر جهان مشاهده شده است که نشان می‌دهد در آنتی‌بیوتیک‌های مؤثر در حال اتمام هستیم. 

به عنوان مثال، میزان مقاومت به سیپروفلوکساسین، آنتی بیوتیکی که معمولاً برای درمان عفونت‌های دستگاه ادراری استفاده می‌شود، از 8.4٪ تا 92.9٪ برای Escherichia coliand از 4.1٪ تا 79.4٪ برای کلبسیلا پنومونیه در کشورهایی که به مقاومت ضد میکروبی و مصرف جهانی گزارش می دهند متفاوت است.

کلبسیلا پنومونیه (  K. pneumoniae) باکتری رایج روده است که می تواند باعث عفونت های تهدید کننده زندگی شود. مقاومت در K. pneumoniae به آخرین راه درمان (آنتی بیوتیک های کارباپنم) در تمام مناطق جهان گسترش یافته است. K. pneumoniae عامل اصلی عفونت های بیمارستانی مانند ذات الریه، عفونت های جریان خون و عفونت در نوزادان و بیماران بخش مراقبت های ویژه است. در برخی کشورها، آنتی‌بیوتیک‌های کارباپنم در بیش از نیمی از بیمارانی که برای عفونت‌های K.pneumoniae تحت درمان قرار می‌گیرند، به دلیل مقاومت مؤثر نیستند.

مقاومت به آنتی بیوتیک های فلوروکینولون در E. coli که برای درمان عفونت های دستگاه ادراری استفاده می شود، گسترده است. در بسیاری از نقاط جهان کشورهایی وجود دارند که این روش درمانی اکنون در بیش از نیمی از بیماران بی اثر است.

کولیستین تنها آخرین راه حل برای عفونت های تهدید کننده حیات ناشی از انتروباکتریاسه های مقاوم به کارباپنم (به عنوان مثال E.coli، کلبسیلا و غیره) است. باکتری‌های مقاوم به کولیستین نیز در چندین کشور و منطقه شناسایی شده‌اند که باعث عفونت‌هایی می‌شوند که در حال حاضر درمان آنتی‌بیوتیکی مؤثری برای آنها وجود ندارد.

باکتری استافیلوکوکوس اورئوس بخشی از فلور پوست ما است و همچنین یکی از علل شایع عفونت در جامعه و مراکز مراقبت بهداشتی است. احتمال مرگ افراد مبتلا به عفونت استافیلوکوکوس اورئوس مقاوم به متی سیلین (MRSA) 64 درصد بیشتر از افراد مبتلا به عفونت های حساس به دارو است.

مقاومت گسترده در سویه های بسیار متغیر N. gonorrhoeae مدیریت و کنترل سوزاک را به خطر انداخته است. مقاومت به سولفونامیدها، پنی سیلین ها، تتراسایکلین ها، ماکرولیدها، فلوروکینولون ها و سفالوسپورین های نسل اولیه به سرعت پدیدار شده است. در حال حاضر، در بیشتر کشورها، سفتریاکسون سفالوسپورین وسیع الطیف تزریقی (ESC) تنها تک درمانی تجربی باقیمانده برای سوزاک است.

مقاومت دارویی در مایکوباکتریوم توبرکلوزیس

سویه های مایکوباکتریوم توبرکلوزیس مقاوم به آنتی بیوتیک پیشرفت در مهار اپیدمی جهانی سل را تهدید می کند. WHO تخمین می‌زند که در سال 2018، حدود نیم میلیون مورد جدید سل مقاوم به ریفامپیسین (RR-TB) در سطح جهان شناسایی شده است که اکثریت قریب به اتفاق آن‌ها دارای سل مقاوم به چند دارو (MDR-TB) هستند، نوعی سل که به دو قوی ترین داروی ضد سل مقاوم است. تنها یک سوم از حدود نیم میلیون نفری که در سال 2018 به MDR/RR-TB مبتلا شدند، شناسایی و گزارش شدند. MDR-TB مستلزم دوره‌های درمانی طولانی‌تر، کمتر مؤثر و بسیار گران‌تر از دوره‌های درمانی سل غیرمقاوم است. کمتر از 60 درصد از افرادی که برای MDR/RR-TB درمان شده‌اند با موفقیت درمان می‌شوند.

در سال 2018، حدود 3.4 درصد از موارد جدید سل و 18 درصد از مواردی که قبلاً تحت درمان قرار گرفته بودند، دارای MDR-TB/RR-TB ( یعنی سل مقاوم به ریفامپیسین و سل مقاوم به چند دارو) بودند و ظهور مقاومت به داروهای جدید «آخرین راه حل» سل برای درمان سل مقاوم به دارو، یک تهدید بزرگ است.

• مقاومت دارویی در ویروس ها

مقاومت دارویی ضد ویروسی یک نگرانی فزاینده در جمعیت بیماران با نقص ایمنی است، جایی که تکثیر مداوم ویروسی و قرار گرفتن در معرض طولانی مدت دارو منجر به انتخاب سویه‌های مقاوم می‌شود. مقاومت به اکثر داروهای ضد ویروسی از جمله داروهای ضد رتروویروسی (ARV) ایجاد شده است. همه داروهای ضد رتروویروسی (ARV)،بخصوص در رده های جدیدتر، به دلیل ظهور HIV (HIVDR) مقاوم به دارو در معرض خطر غیرفعال شدن تا حدی یا کامل هستند.  

افزایش سطوح مقاومت پیامدهای اقتصادی مهمی دارد زیرا رژیم های دارویی خط دوم و سوم بسیار گران تر از داروهای خط اول هستند. برنامه مقاومت به داروهای HIV سازمان جهانی بهداشت در حال نظارت بر انتقال و ظهور مقاومت به داروهای قدیمی و جدیدتر HIV در سراسر جهان است.

• مقاومت دارویی در انگل های مالاریا

ظهور انگل های مقاوم به دارو یکی از بزرگترین تهدیدها برای کنترل مالاریا است و منجر به افزایش مرگ و میر مالاریا می شود. درمان‌های ترکیبی مبتنی بر آرتمیزینین (ACTs) خط اول درمان توصیه‌شده برای مالاریا P. falciparum بدون عارضه هستند و در اکثر کشورهای آندمیک (بومی) مالاریا استفاده می‌شوند. مقاومت جزئی به آرتمیزینین و مقاومت به تعدادی از داروهای شریک ACT در کامبوج، جمهوری دموکراتیک خلق لائوس، میانمار، تایلند و ویتنام از طریق مطالعات تایید شده است. بین سال های 2001 تا 2019 انجام شد. این امر انتخاب درمان مناسب را چالش برانگیزتر می کند و نیاز به نظارت دقیق دارد.

در منطقه مدیترانه شرقی WHO [ایران جزو همین منطقه است]، مقاومت P. falciparum به سولفادوکسین- پیریمتامین منجر به شکست آرتسونات- سولفادوکسین- پیریمتامین در برخی کشورها شد که نیاز به تغییر به ACT دیگری را ایجاب کرد.

در آفریقا، اخیراً شواهدی منتشر شده است که نشان دهنده ظهور جهش های مرتبط با مقاومت جزئی آرتمیزینین در رواندا است. تاکنون، ACT هایی که آزمایش شده اند بسیار کارآمد هستند. با این حال، گسترش بیشتر مقاومت به آرتمیزینین و داروهای شریک ACT می تواند یک چالش بزرگ بهداشت عمومی باشد و دستاوردهای مهم در کنترل مالاریا را به خطر بیندازد.

• مقاومت دارویی در قارچ ها

شیوع عفونت‌های قارچی مقاوم به دارو در حال افزایش است و وضعیت درمان دشوار را تشدید می‌کند. بسیاری از عفونت های قارچی دارای مشکلات قابل درمان از جمله سمیت به ویژه برای بیماران مبتلا به سایر عفونت های زمینه ای (مانند HIV) هستند. کاندیدا اوریس مقاوم به دارو، یکی از شایع‌ترین عفونت‌های قارچی مهاجم، در حال حاضر با افزایش مقاومت گزارش شده به فلوکونازول، آمفوتریسین B و وریکونازول و همچنین مقاومت در برابر کاسپوفونژین در حال ظهور گسترده است.

این امر منجر به دشوارتر شدن درمان عفونت‌های قارچی، شکست‌های درمانی، اقامت طولانی‌تر در بیمارستان و گزینه‌های درمانی بسیار گران‌تر می‌شود. WHO در حال بررسی جامع عفونت‌های قارچی در سطح جهانی است و فهرستی از پاتوژن‌های قارچی با اهمیت بهداشت عمومی را همراه با تجزیه و تحلیل خط لوله توسعه ضد قارچی منتشر خواهد کرد.

منبع مطالب 

سایت سازمان جهانی بهداشت

https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/antimicrobial-resistance

https://www.who.int/news/item/17-11-2023-world-amr-awareness-week--preventing-antimicrobial-resistance-together